Meänkieli

Lähteh Wikipedii
Siirry navigatsii, eči
Ruočin kartu: taivahansinine aloveh - suomen kieli, sinine - suomi da meänkieli, valpahanzelen'aine - suomi da saame, zelen'aine - suomi, saame da meänkieli.

Meänkieli on yksi suomen kielen murdehis. Ruočis se on yksi vähembistökielis.

Meänkieli da suomen kieli[Kohendele | Kohendele tekstua]

Mejänkieles on äijy sanua, kuduadu nygöi ei ole suomen kieles, libo tuli sih vuvven 1809 jälles. Meänkieles on enämbi ruočin sego saamelazien laihinsanua suomen kieleh verraten. Meänkielen fonolougii, morfolougii sego virkehoppi sežo erotah suomen kieliopis. Ga äijiä meänkielen eroitussanua on suomen kielen peräpohjalazis murdehis.

Jälgivuozinnu meänkieldy pietäh Ruočis erillizenny kielenny sen periä, gu se äijäl eruou suomen kieles. Ga Suomes sidä pietäh suomen kielen murdehennu.

Histourien tiijot[Kohendele | Kohendele tekstua]

12. vuozisuas algajen Tornionlaakson alovehes ruvettih elämäh suomelazet Itä- da Länsi-Suomespäi. Vuonnu 1809, konzu Suomi liitettih Ven'ah, Tornionjogii myö menii raja jagoi Tornionlaakson kahteh ozah.

Vuonnu 1888 oli hyväksytty se piätös, kuduan mugah školis opastettih vaigu ruočin kieldy. Vuonnu 1957 voimah astui käsky, kudaman mugah niken ei voi kieldiä lapsii suomen kielel pagizemas. Sendäh gi äijät Tornionlaakson eläjät paistih ruočikse ku muamankielel, ga ei voidu lugie eigo kirjuttua suomekse. Opastajien mugah, lapsile olis kebjiembi opastuo ruočin kieleh, gu hyö parembi tiettäs muamankieldy. Ga äijät oldih tostu mieldy. Sendäh gi enne vuozii 1970 Tornionlaakson eläjil ei olluh omua kirjukieldy.

Nygyaigaine meänkieli[Kohendele | Kohendele tekstua]

Vuvven 2002 sulakuus algajen meänkieli on yhtenny viijes vähembistökieles Ruočis. Sil paistah Jällivaaras, Haaparannas, Kiirunas, Pajalas da Ylitornios. Ga kielen uudeh stuatussah huolimattah, vai 50 % virgumiesty tiedäy hyvin suomen paginkieldy libo meänkieldy.

Enin oza heis eläy Norrbottenas. Meänkielel pagizijoin miäry on 40-70 tuhattu hengie. Sen lizäkse äijät pohjazen Ruočin rahvas vähäzel paistah tädä kieldy.

Vuozis 1980 algajen oli kirjutettu äijän meänkielen opastuskniigua, meänkielekse kiännettih Biblii. Nygöi täl kielel valmistetah erähii televiidien lähetyksii. Meänkieldy opastetah Tukholman, Luulajan sego Uumajan yliopistolois. Meänkieli säilyy da kehittyy iččenäzenny kielenny.


Suomi-ugrilaizet kielet
Ugrilaizet Vengrii | Hanti | Mansi
Permiläizet Zir'ankomi | Permikomi | Udmurta
Marilaizet Niittymari | Mägimari
Mordvalaizet Erzä | Mokša
Saamilaizet Akkala† | Anaransaami | Kiltinänsaami | Luulajansaami | Pohjassaami | Piitimensaami | Koltansaami | Suvisaami | Turjansaami | Uumajan saami
Baltiekku-suomelaizet Estounii | Suomi | Ižora | Karjala | Kveni | Liivi | Meänkieli | Vepsä | Voti | Võro